فرش پازیریک به‌عنوان قدیمی‌ترین فرش کشف‌شده در جهان شناخته می‌شود و شاید هیچ قالیبافی نباشد که نام آن را نشنیده باشد. این فرش نشان‌دهنده تاریخ هنر قالی‌بافی است و در روسیه کشف شد. فرش پازیریک سوالات زیادی را درباره قدمت هنر فرش‌بافی و ارتباط آن با ایران ایجاد کرده است. بسیاری از مردم می‌پرسند این فرش متعلق به کدام کشور است؟ چه ویژگی‌هایی دارد؟ و اکنون در کجا نگهداری می‌شود؟ در این متن قصد داریم تاریخچه این فرش را بررسی کنیم و ببینیم آیا این فرش قدیمی ایرانی است؟
تاریخچه فرش پازیریک
فرش پازیریک در سال 1328 هجری شمسی (1949 میلادی) کشف شد و توجه همه جهان را به خود جلب کرد. این فرش شگفت‌انگیز توسط باستان‌شناسی به نام سرگئی رودنکو و تیم او پیدا شد. محل کشف این فرش، یک مقبره یخ‌زده مربوط به فرمانروایان سکایی بود. این مقبره در کوه‌های آلتای قرار داشت که میان روسیه، مغولستان، قزاقستان و چین واقع شده است.

آنچه همه را شگفت‌زده کرد، قدمت این فرش بود. بررسی‌های علمی نشان داد که فرش پازیریک حدود 400 سال پیش از میلاد مسیح بافته شده است. یعنی این فرش بیش از 2500 سال قدمت دارد. سالم بودن فرش بعد از این همه سال، تعجب کارشناسان را برانگیخت. بسیاری باور داشتند که نگهداری فرش برای این مدت طولانی ممکن نیست. اما به دلیل یخ‌زدگی مقبره، این فرش کاملاً سالم باقی مانده بود.

قدیمی ترین فرش ایران
قدیمی‌ترین فرش ایران کدام است؟ ایران یکی از تولید کنندگان اصلی فرش در جهان شناخته می شود. اما اینکه کدام فرش به عنوان قدیمی ترین فرش ایران است به تحقیق و بررسی نیاز دارد. اسناد و مدارک موجود نشان می‌دهد که فرش پازیریک با قدمتی دو هزار ساله و حتی بیشتر به کشور ایران تعلق دارد. این فرش به طور دقیق‌تر مربوط به دوران هخامنشیان است. البته شواهدی نیز وجود دارد که بر اساس آن معتقدند فرش پازیریک اصالتا ایرانی نیست.

علت نسبت دادن فرش پازیریک به تاریخ ایران را تا حد زیادی به نقش و نگار آن وابسته است. از جمله این طرح و نقش می‌توان به نقوش حیوانات اشاره کرد که به اسب شباهت زیادی دارند. نقش این اسب‌ها نیز مشابه اسب‌های حکاکی شده بر روی دیوارهای باستانی هخامنشیان است. همین موضوع دلیل مطمئنی برای تایید ایرانی بودن این فرش به شمار می‌رود. با این وجود هنوز هم از سوی کارشناسان ابهاماتی در این باره وجود دارد.

قدیمی ترین فرش جهان
اگر به چیزهای قدیمی علاقه دارید، احتمالاً اسم فرش پازیریک را شنیده‌اید. این فرش یکی از خاص‌ترین و قدیمی‌ترین فرش‌های جهان است که حدود 2500 سال قدمت دارد. یعنی این فرش پیش از میلاد مسیح بافته شده است. آنچه فرش پازیریک را بسیار خاص کرده، طرح‌ها و نقش‌های زیبای آن است که بخشی از تاریخ و فرهنگ یک تمدن را نشان می‌دهد.

نام این فرش از جایی گرفته شده که در آن پیدا شده است. پازیریک یک دره کوچک در روسیه و نزدیک رشته‌کوه‌های آلتای است. این فرش در سال 1949 توسط یک باستان‌شناس روسی به نام سرگئی رودنکو کشف شد.

بعد از کشف فرش پازیریک، باستان‌شناسان متوجه شباهت‌های زیادی میان طرح‌های این فرش و نقوش و برجستگی‌های تخت جمشید شدند. به همین دلیل، بسیاری از محققان معتقدند که این فرش به ایران تعلق دارد. برخی باور دارند که این فرش توسط مادها، پارت‌ها یا اشکانیان بافته شده است.

در کنار این نظریه‌ها، عده‌ای دیگر می‌گویند که این فرش متعلق به سکاها است. سکاها قومی کوچ‌نشین و دامدار بودند و این موضوع با جنس فرش پازیریک مرتبط دانسته شده است. این فرش از پشم گاو ساخته شده و نقوش آن شباهت زیادی به اشیایی دارد که در همان منطقه کشف شده‌اند.

ویژگی‌ها و مشخصات فرش پازیریک

این فرش از نظر شکل ظاهری تقریباً مربعی شکل بوده و دارای ابعاد دقیق 1.98 متر در 1.89 است.
گره‌های به‌کاررفته در قالی پازیریک متقارن یا ترکی است.
تعداد برجستگی آن تقریباً 3600 گره در دسی‌متر مربع است.
نخ مورداستفاده در فرش پازیریک نیز از پشم مرغوب است.
نقوش به کار رفته در این فرش بسیار متنوع و گسترده است.
رنگ‌بندی قالب به کار رفته در این فرش دستباف قرمز است.
نخ این فرش کمی کشیده شده و پودهای آن بین دو ردیف گره سه یا چهار بار می‌پیچند.
طرح و بافت این فرش بسیار پیشرفته و کامل بوده و نسبت به زمان خود جلوه‌ای بی‌نظیر دارد.
قدمت این فرش باعث شده تا آزمایش‌های رادیواکتیو که برای تشخیص قدمت آن انجام می‌شود نتایج متفاوتی داشته باشد و نمی‌توان سال دقیق بافت آن را مشخص کرد.

آیا فرش پازیریک ایرانی است؟
یکی از سوالات مهم درباره فرش پازیریک این است که آیا این فرش ایرانی است؟ ایران یکی از معروف‌ترین کشورها در تولید فرش دستباف است و بسیاری از کارشناسان معتقدند که این فرش ایرانی است. شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد فرش پازیریک به دوران هخامنشیان تعلق دارد.

یکی از دلایلی که باعث می‌شود این فرش را به ایران نسبت دهند، نقش و نگارهای روی آن است. در فرش پازیریک نقش‌هایی از حیوانات مانند اسب دیده می‌شود. این اسب‌ها شباهت زیادی به اسب‌هایی دارند که در حکاکی‌های باستانی دوران هخامنشیان دیده شده‌اند. به همین دلیل، بسیاری باور دارند که فرش پازیریک اصالتاً ایرانی است. البته همچنان ابهاماتی درباره منشا این فرش وجود دارد و بعضی از کارشناسان معتقدند که ممکن است این فرش متعلق به مناطقی دیگر باشد.

فرش پازیریک قدیمی‌ترین فرش جهان است که حدود 2500 سال قدمت دارد. این فرش در یک مقبره یخ‌زده در روسیه کشف شد و به دلیل شرایط خاص، سالم باقی مانده است. نقش و نگارهای فرش، به‌ویژه طرح اسب‌ها، شباهت زیادی به آثار باستانی ایران دارد. فرش پازیریک نمادی از تاریخ هنر قالی‌بافی است که نشان می‌دهد این هنر از دوران باستان تا امروز اهمیت زیادی در زندگی بشر داشته است.